Interview met Pepijn Smit

Pepijn Smit is artistiek leider van Stadsgezelschap PS|Theater

∗ Zou je in het kort iets over jezelf willen vertellen?
Mijn naam is Pepijn Smit, ik ben geboren en opgegroeid in Zoeterwoude. Mijn tijd op de middelbare school heb ik deels in Amsterdam doorgebracht en daar kwam ik in aanraking met de wereld van theater en het ‘echte leven’ daaromheen. Na de middelbare school ben ik via een omweg op de Theaterschool in Amsterdam terecht gekomen. Daar ben ik afgestudeerd als theatermaker, regisseur & docent. In 2010 ben ik in Leiden komen wonen en in die tijd heb ik samen met acteur Tijs Huys het Stadsgezelschap PS|theater opgericht.
Met dit stadsgezelschap wilden wij vanaf het begin een vorm van theater maken die inspeelt en reageert op wat er hier in de stad beweegt en leeft. Wij zoeken steeds samenwerkingen op die ervoor zorgen dat het verhaal van de stad ook echt door de stad zèlf vertelt wordt, zoals bijvoorbeeld Theatergroep ‘Domino’ en maritieme folkgroep ‘Act of Mutiny’. Daarbij maken wij gebruik van locaties als het Scheltema Complex en de Leidse Schouwburg, maar ook andere bijzondere plekken als bijvoorbeeld de Pieterskerk, begraafplaats ‘de Groenesteeg’ en meest recent ‘de Meelfabriek’.

∗ Welk belangrijk aspect heb jij vanuit de Theaterschool voor jezelf meegenomen?
Dat zijn er verschillende, maar een voornaam punt voor mij is dat je met theater een andere blik op de samenleving kunt creëren. Door op een andere manier met tijd en ruimte om te gaan laat je mensen op een andere manier kijken naar het gewone straatbeeld of de dagelijkse gang van zaken die zij denken te kennen.
Daarbij vind ik het sociale component en onderling teamverband heel belangrijk; mensen moeten in een groep terechtkomen waarin ze zich thuis voelen. Ik hoop ook dat je dat als publiek terugziet tijdens onze voorstellingen.

∗ Vertel eens over de speciale band tussen Stadsgezelschap PS|theater en de Leidse Schouwburg?
We hebben een aantal culturele, maatschappelijke & educatieve partners binnen Leiden, waar de Leidse Schouwburg voor ons een belangrijk onderdeel van uitmaakt. Zij bieden ons niet alleen een fysiek podium, maar spelen ook een grote rol in het verwezenlijken van creatieve mogelijkheden. Daarmee geven ze ons de mogelijkheid tot het bereiken van een nieuw publiek. (Bij de Hoop van Leiden in 2014 werd de Schouwburg getransformeerd tot het puberbrein van Nils. De kleedkamer, laad-en-los ruimte, directeurskamer en zelfs de orkestbak waren het decor van verschillende hersenkamers waar acteurs & muzikanten een scene omheen bouwden, -red.)

In een brief schrijft de Leidse Schouwburg ‘La Grande Dame’ zelf aan PS|theater: ‘Ik kreeg te maken met het brein van Nils, vormgegeven door jeugdig talent, bevlogen makers, spannende ideeën en prachtige vondsten. Jullie hebben mij van m’n beste kant laten zien, ik voelde me als 309-jarige mooier en spannender dan al die nieuwerwetse theaterbakken die overal in het land staan. Zelden voelde ik me ook zo onderdeel van een voorstelling en ook zo ‘totaal’. Het was hartstikke leuk om jullie over mijn vloer te hebben – een vloer die jullie meer dan waard bleken te zijn!” 

 

 

 

 

∗ Wat inspireerde jullie bij het project de ‘Atlas van Leiden’?
De eerste twee jaar dat we met het Stadsgezelschap actief waren, was er een soort culturele revolutie in de stad gaande waardoor er best veel op dit gebied veranderde. Zo werd er vanuit de politiek een cultuurmakelaar benoemd en er werd een cultuur nota geschreven, waar wij in samenwerking met andere culturele organisaties graag aan mee wilden werken. Het was een leuke, maar ook een beetje rommelige tijd; de ene week organiseerden we een groot feest in het Scheltema Complex, de andere week met de bewoners van een verzorgingshuis en weer drie weken later maakten we een voorstelling met en over jongeren. Dat ging dus alle kanten op. In die tijd ontdekten we ook dat onze kracht als PS|theater voornamelijk lag bij het kiezen van thema’s en vanuit dat laatste concept zijn we toen aan de slag gegaan. Op een gegeven moment ben ik al mijn ideeën op gaan schrijven, wat vervolgens uitgewerkt is door dramaturge Erica Smits en de titel de ‘Atlas van Leiden’ kreeg.

Dit werd een vierjarig project met de thema’s:
Het Verdriet van Leiden (2012/2013)
De Hoop van Leiden (2013/2014)
Het Geloof van Leiden (2014/2015)
Het Verlangen van Leiden (2015/2016)

We hebben in deze periode achtereenvolgens iedere keer een jaar aan ieder thema gewerkt, waardoor je in onze ogen een mooie lijn kreeg tussen de voorstellingen in. Dat vonden wij belangrijk, omdat we aan het publiek wilden laten zien dat we steeds doorborduurden op hetgeen we al gemaakt hadden. Tegelijkertijd proberen we wel iedere keer een ander perspectief op zo’n thema te bieden.
http://pstheater.nl/de-atlas

∗ Eén van de huzarenstukjes hieruit is de ‘Puzzel van Leiden’. ..
Ja, de Puzzel van Leiden kwam min of meer als verrassing op ons pad. Het is een project rond de Leidse Lammermarkt waar we twee jaar aan hebben gewerkt.
Toen er door de gemeente plannen rond de bouw op de Lammermarkt gemaakt werd, kwam tegelijkertijd een oproep aan kunstenaars in Leiden om de omgeving rondom de bouwplaats te verfraaien met een bouwdoek.


Daar hebben wij toen een groter theatraal concept bij bedacht om tegelijk ook het verhaal dat op die plek speelt -of ooit gespeeld heeft- levend te houden. Vervolgens hebben we verschillende bewoners, ondernemers & culturele instellingen uit de wijk geportretteerd en daarbij maakten we ieder kwartaal een theaterportret waarin we diezelfde personen een podium boden. Dit zijn hoorspelen van gemiddeld 10 minuten geworden over bijvoorbeeld de Molenaar van Molenmuseum de Valk, slagerij en vers-markt ‘Mabroek’ & ‘de Kegelaars’ van Sociëteit Amicitia.
http://pstheater.nl/de-puzzel-van-leiden/beluister-het-theaterportret-over-de-molenaar/

∗ Wanneer ligt de ‘Atlas van Leiden’ voor ons op tafel?
De slotfase van het project bestond voor ons uit de voorstelling ‘Wij van de fabriek’. Daarbij was er dit najaar een gelijknamige foto-exposite te zien in Museum De Lakenhal.
http://www.lakenhal.nl/nl/verhaal/wij-van-de-fabriek

Fotograaf Rob Overmeer portretteerde vijf voormalig fabrieksarbeiders die met hun handen de stad hebben grootgemaakt. PS|theater interviewde hen en schetst zo een beeld van een stad die in enkele decennia onherkenbaar is veranderd. De verhalen van de fabrieksarbeiders dienden samen met de collectie industrieel erfgoed van Museum De Lakenhal als inspiratie voor de locatievoorstelling ‘Wij van de fabriek’, die in november te zien zal was in Leiden. ‘Wij van de fabriek’ belicht de bloei, het verval en de ondergang van de Nederlandse industrie. Bron: Museum De Lakenhal

De laatste fase van de ‘Atlas van Leiden’ is een CD met de mooiste liedjes van PS|theater. Dit hebben we gefinancierd door middel van crowdfunding. Inmiddels is de crowdfunding afgelopen en geslaagd. Op 14 februari presenteren we de CD!

Dit is voor ons de manier om de ‘Atlas van Leiden’ op tafel te leggen, of anders gezegd: de stad in kaart te brengen. We wilden proberen om zo dicht mogelijk bij onszelf blijven.

 

∗ Hoe zit jullie volgende project eruit?
We hebben voor dit jaar het project naar tevredenheid afgesloten, maar blijf ons vooral volgen. Het is onze bedoeling om de komende vier jaar door te gaan met het bouwen van een stad in een stad. We bouwen we in 2017 de Gedroomde stad, in 2018 de Vergeten stad, in 2019 de Wereldse stad en in 2020 de Dorpse stad. Het verschil met De atlas van Leiden is dat we de naam ‘Leiden’ vervangen voor het woordje ‘stad’ en hiermee geven we onszelf de mogelijkheid om groter te denken. Zo vind ik het bijvoorbeeld interessant om de groei van Leiden naast internationale steden als Hong Kong te bekijken en te volgen.
Verder willen we PS|jong op gaan richten. Een jongeren gezelschap dat eigenlijk als het zogenaamde ‘jonge geweten’ van de stad moet gaan dienen.

∗ Zou je buiten de Leidse regio iets met theater willen doen?
Als theatermaker in persoon ben ik verbonden aan de MBO Theaterschool in Rotterdam en maak ik verschillende voorstellingen.
Met PS|theater zullen we ons voorlopig wel op de Leidse regio blijven richten, omdat ik denk dat er hier nog een grote schat aan verhalen verborgen ligt. Bovendien geloof ik dat deze manier van theater maken meer toekomst heeft dan theatergroepen die het hele land doorreizen met hun voorstelling en nergens echt een binding aan kunnen gaan, omdat ze iedere keer doorreizen naar een andere locatie.

∗ Waarom hebben jullie voor de naam PS|theater gekozen, behalve dat het natuurlijk jouw initialen zijn?
In eerste instantie staat het voor Post Scriptum. Dat is de afsluiting van een brief, waarvan wij denken dat het de belangrijkste is en in het algemeen de meeste indruk maakt. Dat is wat wij met andere bewoordingen met PS|theater ook willen doen: iets waardevols achterlaten dat je voor altijd bij blijft. Daarbij zijn het inderdaad ook mijn initialen, dus het kwam mooi uit.

∗ Wil je iets vertellen over je functie als stadsprogrammeur?
Jazeker. Ik ben sinds september dit jaar benoemd als stadsprogrammeur van Leiden. Dit houdt in dat ik verbanden ga leggen tussen wat er in de stad gebeurt, de stedelijke agenda en de culturele instellingen. Anders gezegd: ik zoek naar de creatieve verbanden tussen de stad en de activiteiten op de diverse podia.
Op dit moment is de komst van de zogenaamde statushouders een prioriteit op de stadsagenda. Met deze groep worden de mensen bedoeld die hier als vluchteling heen zijn gekomen en nu een status hebben verkregen. Als stadsprogrammeur ga ik me meer richten op zowel deze groep statushouders, als de reeds gevestigde Leidenaren. Hierbij zoeken we naar mogelijkheden om meer verbinding te leggen tussen de verschillende groeperingen. Dit kan je bijvoorbeeld doen door culturele, muzikale & culinaire activiteiten- en uitwisselingen te organiseren. Als stadsprogrammeur zorg ik ervoor dat dit een goede plek op de agenda krijgt en dat de stad daarbij intensief betrokken is. Daar kijk er erg naar uit.
Zie je dit als een goede aanvulling bij je werk als theatermaker & regisseur…
…absoluut, maar ik sta hier niet in als regisseur, maar eerder als programmeur die groepen uitnodigt om met ons mee te werken aan het verhaal van de stad. Dus op het moment dat er een initiatief is waar een persoon of organisatie iets mee wil doen, moet diegene zich vooral melden en dan zullen we ons licht erover laten schijnen.

∗ Waarom ben je regisseur geworden?
Als kind was ik al veel met theater bezig, maar vooral als acteur omdat ik toen ook nog niet wist dat er ook andere elementen en vormen bestaan in het theater. Ik heb toen ook auditie gedaan voor de opleiding tot acteur. Pas op latere leeftijd, gedurende de theateropleiding ontdekte ik dat er vanaf de zijlijn veel mooiere dingen te maken zijn dan dat ikzelf op het podium zou staan. Toen ben ik me uiteindelijk steeds meer op regisseren gaan richten en gaandeweg merkte ik dat dit beter bij mij past, hoewel ik ook acteren nog steeds wel heel leuk vind.

 

∗ Is de voorstelling ‘Wij van de fabriek’ geworden wat je ervan verwacht had?
Het is veel mooier geworden dat ik had verwacht en gehoopt. Er zijn voor ons heel veel dingen samen gekomen bij het maken van de voorstellingen en dat ontdekten we gaandeweg het repetitieproces. Toen we eenmaal voor het publiek gingen spelen vielen er voor mij wel een aantal kwartjes en dat is fantastisch om mee te maken. Hierbij bedoel ik het werken op zo’n locatie, het werken met deze acteurs, de groep ‘Act of Mutiny’, de rol die de muziek heeft in deze productie. Al die dingen bij elkaar zijn het resultaat van vier jaar aan de Atlas van Leiden bouwen. Dat het zo goed zou lukken en dat we voor zoveel mensen konden spelen had ik van tevoren niet durven hopen. Alle voorstellingen waren uitverkocht, dat is echt te gek.
Er gaat een creatief proces aan vooraf. Daar heb je niet zoveel grip op. Daar kun je niet op een ochtend met een kop koffie voor gaan zitten, dat is iets wat gaandeweg ontstaat. Goed voorbeeld hiervan is toen we met de productie van onze voorstelling ‘Ons Bloed’ over vaders en zonen bezig waren. We hadden de afspraak met Theater Ins Blau om ruim van tevoren een titel voor hun programmaboekje aan te leveren. Ik wist dat ik iets met families wilde doen, daarom had ik voor de titel ‘Ons Bloed’ gekozen. Een aantal maanden daarna liep ik door de Haarlemmerstraat langs slagerij Van der Zon toen bij mij ineens het idee opkwam en daarmee het kwartje viel: “het heet natuurlijk ‘Ons Bloed’ omdat het verhaal over een slagersfamilie gaat”. Daar is toen vervolgens het hele verhaal uit ontstaan en gegroeid. Zoals ik al zei: dat is een mooi, creatief maar soms ook frustrerend proces om mee te maken omdat je er simpelweg geen grip op hebt; het verandert gaandeweg en moet groeien.
Samen met muzikante & theatermaker Rian Evers heb ik door onze jarenlange samenwerking een muzikale taal ontwikkeld, waarin we elkaar heel mooi aanvullen. Ik kan haar makkelijk een week de hort op sturen met een combinatie van fabrieksgeluiden en een aantal conceptteksten. Vervolgens kan ik er blind op vertrouwen dat daar dan iets heel moois uitkomt, wat meestal na enkele aanpassingen zijn plek vindt in de voorstelling. Mooi voorbeeld hiervan is het zangduet tussen Rian Evers & acteur Wil van der Meer (speelt rol van opa Henk, red), bij het geluid van de nostalgische radio, dat spontaan ontstond tijdens één van de repetities.
Ik vond het een groot compliment om van verschillende bezoekers te horen dat we met deze muziek de tijd en het leven in de fabriek weer hebben laten herleven.

∗ Hoe zie jij jezelf over vijf jaar?
Om op kortere termijn te spreken: blijf PS|Theater vooral volgen. Op 14 februari 2017 is de aftrap van ‘De Gedroomde Stad’ door de Burgemeester van Leiden. Het is de bedoeling dat dit een bijzondere avond wordt met de start voor ons nieuwe project.
Wat betreft de langere termijn. Tja, laat ik het zo stellen: als je me dit vijf jaar geleden had gevraagd had ik mijn huidige situatie niet kunnen voorspellen. Het leuke en mooie aan dit vak is dat, ook al is het wel degelijk keihard werken, je de mogelijkheid hebt om je eigen ideeën vormen en je dromen werkelijkheid kunt laten worden. Daar ben ik tot nu toe iedere dag mee bezig en heel dankbaar voor.

Wij van de Fabriek, PS Theater